27. mai 2017
Annika Olsen setti Víkingadagarnar í Hovi
Víkingadagarnir í Hovi byrjaðu so smátt longu hósdagin og halda fram til sunnukvøld. Tað var Annika Olsen, borgarstjóri í Havn, sum setti víkingadagarnar. Niðanfyri er røðan, hon helt á staðnum.

Góðan dagin øll somul, fyrireikarar, luttakarar og gestir.

Í hesum túnum
um hesar teigar
teir tráddu fornir,
um hesar heiðar

Frá fjall til fjøru
um røkur, rivur,
um knokkar, kneysar
mál teirra livir

Soleiðis yrkir skaldið og søgufrøðingurin Jákup Berg í yrkingini ”Fedranna spor” í 1978. Je minnist sum smágenta henda gamla fitta mann, sum so mangan var á vitjan í mínum barnsdómsheimi. Je minnist hann greiða frá søgum og sagnum úr Hovi, sum fangaði okra áhuga sum børn, og onki undarligt var tað í ti, at tað var Jákup Berg, ið skrivaði vala verkið Hovs søga.



I dag standa okur á hesum søguliga staði, fjallavard og vard av Borgarknappi. Um ikki so langa tíð eru túsund ár liðin, síðan víkingatíðin endaði. Kortini er víkingurin áhaldandi ein stórur partur av okra samleika. Okur siga framvegis søgur og kvøða um víkingarnar, okur eta víkingamat, okur spæla víkingarock, okur rógva í víkingabátum - og øll tey, sum eru ættað úr ein bygd við eina vík, fáa sum samleikamerki heitið -víkingur (vísjingur) skoytt uppí bygdanavnið.

Víkingatíðarskeiðið byrjar við teimum fyrstu kendu álopunum í Bretlandi og endar við trúðarskiftinum frá ásatrúnni til kristindóm, tá miðøldin tekur við. Víkingatíðin í Føroyum vardi frá at Grímur Kamban búsetti seg í Føroyum í 825 og til Tróndur í Gøtu doyði í 1035 sum landsins seinasti víkingahøvdingi.

Størsta hendingin í hesum tíðarskeiði var, at Føroyar vórðu kristnaðar av Sigmundi. Kristindómurin var byrjanin til endan á víkingaøldini.

Stórur fólkavøkstur var í Norðurlondum hesa tíðina. Norðurlendsku kongsríkini Noreg, Danmark og Svøríki vórðu til. Mong fólk fóru um hav á ránsferðum, handilsferðum og at búseta seg í bygdum og óbygdum londum. Sambært Føroyingasøgu savnaði Haraldur Hárfagri Noreg í eitt ríki við tí úrsliti, at stór mannfjøld flýggjaði vestur um hav, harav mong til Føroya.

Upp á tríggjar øldir megnaðu norðbúgvar, sum áðrenn víkingaøld ikki høvdu gjørt serliga nógv um seg, at leggja Ongland undir seg, at koma til Grønlands og Ameriku og at leggja lunnar undir russiska ríkið. So ikki kann sigast annað enn, at teir hava verið virknir og framtøknir.

---

Hovs søga er so gomul, at fyrsti partur av henni varð skrivaður í søguni um Ólav Trygvason og í Flateyjarbók. Staðarnøvnini Helgafelli, Hargarfelli, Helgansbrekka og Hovstúgva benda øll á, at her hevur verið gudahús ella hov.

Hovsbygd er umrødd í Føroyingasøgu. Her búði Hovgrímur, og her hevði hann hov til sína gudadyrkan, harav bygdanavnið. Tygor kenna øll sagnirnar um Hovgrím høvdinga, sum ráddi yvir helminginum av Føroyum, um Einar Suðring og Eldjarn Kambhøtt, um Brestir og Beinir. Tað, at hesi fólk heilt einfalt hava býtt landið millum sín, bendir á, at talan hevur verið um landnámsfólk.

Ymisk tekin frá víkingatíð eru enn at síggja í Hovi. Við Grástein er møguligur gravheygur, har tað eru tveir beytasteinar. Jákup Berg skrivar, at sambært søgn skal Hovgrímur hava borið tann størra og abbasonurin Leivur Øssursson hin undan Urðunum - men so leggur hann aftrat, at søgnin helst er vaksin við tíðini. Men gamal siður var at hava beytasteinar við gravheyggjar. Hovgríms grøv liggur væl uttari. Hetta eru einastu beytasteinar, ið eru Føroyum.

Hov var ein av høvuðsbygdunum í Føroyum í víkingaøld, og søgnin sigur, at stutt eftir, at Føroyar vórðu kristnaðar, varð kirkja bygd í Hovi. Seinri er bygdarinnar støða viknað, og søgnin sigur eisini, at seinasta kirkjan varð flutt til Porkeris um trúbótarleitið. Tá ið Vágsbygd fekk nýggja kirkju, varð hin gamla kirkjan flutt til Hovs og vígd aftur har í 1943.

---

Mangt spennandi er á skránni hesar frálíku vikingadagar. Eg hoyri tygor hava danskan kokk at gera víkingamat. So hava fyrireikingarnar helst verið friðarligari enn í høvdarúgvuni í Hovi á sinni. Í Suðuroynni verður enn tikið til ”Sum í høvdarúgvuni í Hovi”, tá sipað verður til stríð um eitt hvørt.

Ogur kenna søguna um tá blót skuldi vera hjá Hovgrími um veturnætur, og farið varð at svíða seyðarhøvd. Hetta at svíða seyðarhøvd varð hildið at vera mannminkandi arbeiði. Eldjarn Kambhøttur var firtin um, at hann varð settur at svíða seyðarhøvd og ilt kom í millum hann og Einar Suðring.

Illstøðan førdi til, at Eldjarn legði ta brennandi sviðisneisina um grúgvusteinin, so hon fór í tvey og høvðið fór rullandi yvir ímóti Einari, ið legði til høvdið við øksini, sum hann hevði í hondini, so høvdið feyk ímóti knæi Eldjarns framvið grúgvuni og yvirum, har kvinnurnar gjørdu blóðmørin og so í ein bolla við blóði.

Rokið stóð undir bitarnar og kvinnurnar leikaðu í sum óðar. Menn fóru til hendurs og mitt í ruðuleikanum reikaði Eldjarn við sviðusneisastumpinum á lofti, rópaði og geylaði, at Einar hevði vanhalgað blótveitsluna og slóð hann síðani Einar harðliga á økslina við sneisastumpinum.

Sinnið rann at Einari, hann kendi sær mein av slagnum og eisini mannminkan av at verða sligin við eini sviðisneis. Hann slóð Eldjarn í høvdið við øksini og hol kom á, og hann fall í óvit. Blóð fleyt á gólvinum og róp kom í. Har var alblóðugt í høvdarúgvuni í Hovi á sinni. Eftir hetta stakk Einar av húsum.

Hetta er byrjanin til høvdingastríðið í føroyinga søgu, har ið tykkum kunnugt bæði Hovgrímur, Brestir og Beinir og Sigmundur lógu eftir á. Tað, sum skuldi byrja við einari festligari seyðarhøvdaveitslu í høvdarúgvuni i Hovi endaði í
blóðugum bardaga, har menn lógu eftir á.

--

Felags fyri hesar søgur um víkingarnar er, at teir helst hava verið nakrir harðir hálsar. Men sum sagt verður, so kann vera pyntað eitt sindur uppá søgurnar sohvørt. Mangt bendir á, at tey, sum búsettust í Føroyum, kortini hava verið friðarfólk. Ongi vápn finna vit eftir teimum, og mangt bendir á, at í høvuðsheitinum hava tey livað av náttúruni - nøkurlunda í friði og náðum.

Og ogur vita eisini á, hvussu tey hava livað, hvussu tey hava búð og hvat tey hava etið. Tí ber til at seta upp ein víkingamarknað sum hendan, har tað ber til at hoyra, síggja, nema og lukta seg túsund ár aftur í tíðina og uppliva ein gerandisdag við kvøðing við langeldin, við fult klæddum víkingum, við mati úr rávørum, sum vóru tøkar í víkingaøld, og at síggja bogaskjóting og vápnaleik.

Mannfrøðingar meta fleiri í dag, at norðurlendingar hava lært nógv av víkingunum, og tað er ein orsøkin til, at teir framvegis hava so stóran týdning og fylla so nógv í okkara samleika. Víkingarnir vístu framsókni - høvdu ambitiónir - tóku amboðini í hondina og fóru til arbeiðis. Hetta framfýsnið tendraði sálina og hugin at vinna fram.

Víkingurin setti sær ávís mál. Eitt stig í senn. Tað, hann ætlaði, tað framdi hann. Hann setti oftast smá mál, men nýggj mál alla tíðina. Hann arbeiddi tá hann arbeiddi og lat seg ikki órógva.

At enda hevði víkingurin eina turkatrúgv á, at einki fekst fyri onki. Tú mátti stríðast, vera harður við teg sjálvan og ikki minst dugnaligur, tí einans á tann hátt kundi tú styrkja títt mótstøðuføri. Víkingarnir bygdu hetta landið, fluttu í kargar og óbygdar oyggjar, men megnaðu kortini at lívbjarga sær. Teir valdu ongantíð tann lætta vegin, um tann harði vegurin gav betur úrslit. Hetta eiga okur øll at vera takksom fyri og læra av.

---

Amerikanski rithøvdunurin Elbert Hubbard, sum var føddur í 1859, var hugtikin av víkingunum. Eitt hann segði, at hann lærdi av víkingunum, var: “Tak ikki lívið ov álvarsliga - tú sleppur kortini ikki frá tí við lívinum!”

Víkingarnir uppfunnu jól áðrenn jól vóru til. Teir livdu støðugt í vónini um nakað betri og hittust til gamans og álvara. Til gamans í veitslum og á stevnum, til álvara m.a. tá teir hittust og løgdu lunnar undir okkara elligamla Løgting, ja tað elsta í verðini.

Tað er ómetaliga stuttligt at koma higar í dag, nú víkingatjøldini eru uppsett á fiskaplássinum, langeldurin brennur og fólk kunnu fáa ein fløva og hoyra søgur, sangir og kvæði framborin. Gott at síggja handverkslist og alt annað, tit hava stáplað á beinini í sambandi við víkingadagarnar. Eitt sera stór fyrireikingararbeiði, sum tit eiga stóra tøkk uppiborna fyri.

Takk fyri, at je varð boðin við og fekk høvið at siga nøkur orð í Hovi og je fari at enda við einum ørindi úr yrkingni hjá Hans Berg:

”Borgarknappurin stendur
Enn sum í fornu tíð,
Veðurbardur hann lítur
Á ættir og skiftandi stríð,
Garpar í Sundhyli svimja,
Og aðrir reika um hól
Gamal í ból sær raggar,
Og lítur at Famjins hól”


Takk fyri við ynski um at tit fáa nakrar hugnaligar og áhugaverdar víkingadagar.



Á ovastu myndini er Annika Olsen avmyndað saman við Finnbjørn Bróður.